1
  • image
  • image
  • image
  • image
20:50 EDT Thứ năm, 24/05/2018

Bàn thêm về câu đối ở Đình Làng Lệ Sơn

Đăng lúc: Thứ ba - 07/05/2013 09:51 - Người đăng bài viết: bientap02
Bài tìm hiểu về câu đối ở Đình Làng Lệ Sơn của tác giả Trần Đức Hường
Những bài viết cùng chủ đề đã đăng:
1.Ký ức về Đình Làng Lệ Sơn

2.Tiếng vọng mái đình xưa (phần I)
3.Tiếng vọng mái đình xưa (phần II)
4.Tiếng vọng mái đình xưa (phần kết)
5. Phải làm gì để tôn tạo những di thắng ở làng Lệ Sơn ?


Đình làng ta có một câu đối chữ Hán ghép bằng mảnh sành trên cột nanh trước cổng. Về mặt vật thể, nó đã bị thời gian bào mòn, hiện không còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, về mặt phi vật thể, ý nghĩa của nó vẫn còn vẹn nguyên giá trị.

Tôi không có cao vọng đi đến tận cùng chữ nghĩa mà chỉ hy vọng góp phần làm rõ thêm một phần nội dung và ngụ ý của Tiền nhân.
Về phiên âm, chuẩn xác là :

 
Khí tác sơn hà công minh chính trực di nhất
     Đức hợp thượng hạ cao minh bác hậu vô cương
 
1
 
Về nghĩa, tôi tạm dịch :

Khí tạo ra núi sông nên công bằng, sáng suốt, thẳng ngay cần hợp lại trong một
Tính hợp lực trên dưới là cao thượng, thông minh, uyên bác nên mở rộng vô biên

Với “ khí tác sơn hà ” (   )  tôi đã có chú giải theo Triết học phương Đông vì sao “ khí ” lại tạo ra được “ núi, sông ” nên xin không nhắc lại. Bài viết này chỉ đi sâu hơn một chút về “ đức hợp thượng hạ ” ( 德 ) mà thôi.

Như đã nói, chữ hợp ( ) tôi dịch theo nghĩa đồng tâm hợp lực  ( 同 心 合 力 ). Điều này vốn là mong muốn của mọi người, mọi nhà. Tôi còn nhớ một đoạn của bài thơ Hòn đá :

 
Biết đồng sức
Biết đồng lòng
Việc gì khó
Làm cũng xong
( Hồ Chí Minh )

Suy cho cùng, đồng tâm hợp lực là sự đoàn kết. Có ĐOÀN KẾT thì mới có ĐỒNG TÂM HỢP LỰC.

Vậy còn “thượng” “hạ” ?

Thượng, hạ trước hết là “kẻ trên”, “người dưới”. Kẻ trên là những người có chức, có tước - người dưới là những “phó thường dân”. Kẻ trên là những người tiền muôn bạc vạn - người dưới là những người “cơm chưa đủ ăn, áo chưa đủ mặc”. Kẻ trên là những người có chữ nghĩa - người dưới là những người mới biết “chữ nhất là một ”

Thượng, hạ còn là “làng trên”, “xóm dưới”. Xét về khía cạnh vị trí địa lý, đó là làng trên, làng dưới ; Xóm trên, xóm dưới trong làng. Xét về khía cạnh cơ cấu tổ chức hành chính, đó là giữa các cá nhân, gia đình, dòng họ với xóm, làng ; Giữa các xóm với nhau ; Giữa xóm với làng ….

Khi để câu đối ở cổng đình làng, tôi nghĩ những bậc Tiền nhân mong muốn rằng các chức sắc, thần dân trong làng thấm đẫm tinh thần “cao thượng, thông minh, uyên bác” để thực hiện đoàn kết nhằm đi đến ấm no, hạnh phúc, dân giàu, làng đẹp. Những bậc Tiền nhân ngụ ý rằng mỗi khi có dịp đi qua cổng đình làng, mọi người lại được nhắc nhở những điều về ĐỒNG TÂM HỢP LỰC để có ai lỡ quên thì kịp khắc ghi mà hành xử.

Cái “hợp lại trong một ”thì mọi người tự làm là có thể được nhưng cái “hợp thượng hạ” thì ngoài việc cần từng người hành xử lại còn cần sự phối hợp của mọi người. Nghĩa là, cái “hợp thượng hạ ”sẽ khó khăn hơn dù vẫn có thể làm được. Và, để làm được thì “cao thượng, thông minh, uyên bác ”cần được hết sức đề cao, phải “mở rộng vô biên”.

Thuở học trò còn nhiều mơ mộng, hay chép các câu danh ngôn, có một câu ngạn ngữ của người Nga mà tôi còn nhớ: “Suy nghĩ là mầm, lời nói là hoa, quả để ăn được là ở hành động có lý trí. Từ “mầm” đến “quả để ăn được ”là một khoảng cách khá dài, đầy khó khăn trắc trở và không phải cứ có “mầm ” là có “quả để ăn được”. Nhưng, một điều chắc chắn là không thể có “quả để ăn được” nếu không có “mầm”.

Để kết thúc bài viết, xin được trích dẫn lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh để tất cả cùng suy ngẫm :

 
“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết
Thành công, thành công, đại thành công”

Chúc và cầu mong cho làng ta ngày một trù phú, phồn vinh; Nhà nhà trong làng ngày một tươi đẹp, ấm no ; Người người trong làng ngày một thành đạt, hạnh phúc !
Tác giả bài viết: Trần Đức Hường (LESONTRAN)
Đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Avata
Lê Đắng - Đăng lúc: 28/05/2013 02:04
Giờ mới biết bí danh LESONTRAN là eng Trần Đức Hường. Cảm ơn eng đã viết bài cho báo làng. Bài của eng đọc cũng hay nhưng thiếu lửa. Mong eng tiếp tục cho ra nhiều tác phẩm để cho bầy tui sáng mắt ra. Cảm ơn eng nờ.
Avata
langtienle - Đăng lúc: 09/05/2013 21:23
Công nhận xa Văn hoá các bạn có 1 bề dày lịch sử đáng nể thật! các bậc tiền nhân của làng đã có những hiểu biết rât sâu rộng về thuyết âm dương,phong thuỷ khi xây dựng đình làng.làng các bạn không hổ danh khi được xếp đứng đầu bát danh hương xứ Quảng.tt

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     



 
  • Danh sách các quan lại, các nhà khoa bảng thời phong kiến và các nhà quản lý, tri thức tiêu biểu con em Làng Lệ Sơn  -   Gửi bởi: Lê Trọng Đại
    Lê sơn còn có 1 gia đình tiến sỹ sống ở TP HCM là anh trai của thầy giáo Lê Lac (bố của Thạc sỹ toán Lê Hiền GV trường THPT Chuyên Võ Nguyên Giáp) gồm 3 anh em đều là Tiến sỹ:
    1. Giáo sư - Tiến sỹ Lê Thanh Hải - Giám đốcTrung tâm Môi trường - ĐHQGTP Hồ Chí...
  • Chạp Họ - Một phong tục đẹp trong đời sống văn hóa ở làng Lệ Sơn  -   Gửi bởi: Nguyen Sy
    Năm đó, trời cũng se lạnh và lất phất mưa. Bọ tôi bảo anh em tôi và mấy anh em trong Chi họ tập trung tại nhà để đi thăm mộ. Tôi còn nhớ đi nhiều nơi lắm, Cửu phủ có mấy ngôi, Phục lùng mấy ngôi rồi về Đông Chăm, Lạ lả, đi đến đâu Người cũng giảng giải cho con cháu về...
  • Một số tư liệu để nghiên cứu về quá trình xuất hiện và thay đổi của các địa danh Lệ Sơn Thượng và Lệ Sơn Hạ qua tiến trình lịch sử (Phần 1)  -   Gửi bởi: Lê Trọng Đại
    Thứ tự các hình ảnh( ở bài trên) trên xuống ở các trang chữ Hán nôm có 2 trang 8a và 8b là lấy từ Ô châu cận lục rồi đó là chụp từ ô châu cận lục ở quyển 4 - bản đồ của Dương Văn An rồi bạn đọc nhìn kỹ ở góc bên phải hình 2 trên xuống sẽ thấy chữ Ô CHÂU CẬN LỤC. Đây...
  • Danh nhân khoa bảng làng Lệ Sơn, niềm tự hào của đất nước - quê hương  -   Gửi bởi: Lê Chung
    Chào quý vị, Bà ngoại tôi là người làng Lệ Sơn. Tôi dự định về thăm làng cùng mấy người bạn. Quý vị có thể hướng dẫn cách đi từ sân bay Đồng Hới hay Tp Đồng Hới về làng Lệ Sơn được không? Trân trọng cảm ơn.
  • Ký ức về Đình Làng Lệ Sơn  -   Gửi bởi: Nguyễn Xuân Phước
    Lương Duy Thắng hiện nay ở Đà Nẵng, chồng của Tuất ở lê lợi phải không? Đình làng sắp khánh thành rồi
  • Khu vườn Lệ Sơn, ngày hôm qua đâu rồi ?  -   Gửi bởi: Lê văn Toàn
    Vvừa rồi có dịp về quê thấy vậy buồn lắm chứ nhưng chẳng biết làm gì hơn. Đúng là khổ cho quê mình quá, rào nước mội bị đánh mất rồi, con cá con tôm, con dam nuôi con người lệ sơn lớn lên qua nhiều thế hệ nhưng giờ này ô nhiễm, cạn kiệt, con chắt chắt giờ có ai dám ăn...
  • Chùm thơ nhỏ của chị Trần Thị Thanh Liêm  -   Gửi bởi: Trần Thị Thanh Liêm
    Diễn đàn Thi hữu mời họa tác phẩm TỰ SỰ của tác giả Trần Thị Thanh Liêm
    TỰ SỰ
    Phấn bảng ngày đêm chẳng muốn rời
    Đem lòng mến trẻ trải ngàn nơi
    Khuyên bày bạn tốt ngời tâm đạo
    Dạy dỗ trò ngoan thắm nghĩa đời
    Rực rỡ gương nghề soi chẳng...
  • Chuyện kể về con chim ngói Sài Gòn  -   Gửi bởi: nguyen sy
    Câu chuyện nhỏ giản dị nhưng đầy lòng nhân ái.
  • Chiếc bình vôi  -   Gửi bởi: Khanh Trần
    Chiếc bình vôi và mệ ngoại là 2 di sản còn lại và trở thành cổ vậ có niên đại lớn nhất của gia đình cho đến thời điểm này.
    Câu cuối hay lắm!
    Chiếc bình vôi đã gắn chặt với mệ Danh cùng năm tháng. Mệ là biểu tượng đẹp nhất về tình yêu thương và lòng nhân ái...

Thống kê

  • Đang truy cập: 8
  • Khách viếng thăm: 7
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 660
  • Tháng hiện tại: 28514
  • Tổng lượt truy cập: 4105196

Liên kết làng quê Quảng Bình

Lệ Sơn 2 - www.langleson.com
Làng Cao Lao - www.caolaoha.com
Làng La Hà - www.langlaha.com
Quảng Bình Trẻ - www.quangbinhtre.com
Nhịp Cầu - www.nhipcau.de

Báo Quảng Bình - www.baoquangbinh.vn
Hân hạnh chào đón các bạn đến với trang tin www.langleson.net
Bản quyền thuộc về Làng Lệ Sơn. Trang thông tin này là tài sản của toàn thể con em làng Lệ Sơn, huyện Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Bình
Trang thông tin điện tử Làng Lệ Sơn hoạt động theo quy định của luật pháp Vịệt Nam dưới sự điều hành chung của Hội đồng tư vấn chuyên môn và kỹ thuật.
Trụ sở: Đặt tại trung tâm lưu trữ truyền số liệu VDC1 - Hà Nội - Việt Nam
Trang thông tin là tài sản chung của toàn thể con em làng Lệ Sơn, xã Văn Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình
Email gửi bài viết
baiviet@langleson.net

Điện thoại thư ký Ban biên tập: 0912261174